E-mail E-mail
Antropogeneza i archeologia na znakach pocztowych

Badacze antropogenezy

Znaczek: Grecja 1316
Grecja, Mi 1316
(10.07.1978)
Znaczek: Grecja 1806
Grecja, Mi 1806
(17.07.1992)
Znaczek: Hiszpania 2743
Hiszpania, Mi 2743
(15.10.1986)
Znaczek: Cypr 493
Cypr, Mi 493
(23.10.1978)
Nad pochodzeniem ludzi, pomijając odpowiedzi dawane przez różne religijne mity kosmogeniczne, po raz pierwszy zaczęli zastanawiać się filozofowie greccy. Jednym z najwcześniejszych był Arystoteles (384–322 p.n.e.), który uważał, że człowiek powstał w wyniku stopniowego rozwoju i udoskonalania się przyrody.
Arystoteles pochodził ze Stagiry w Tracji. W siedemnastym roku życia udał się do Aten, gdzie przez 20 lat, aż do śmierci Platona, studiował w jego Akademii. Na zaproszenie króla Filipa udał się do Macedonii w 343 r., gdzie przez pewien czas przebywał na dworze królewskim jako wychowawca Aleksandra. W 335 r. powrócił do Aten i założył tu własną szkołę filozoficzną, zwaną Liceum. Po śmierci Aleksandra, w obawie przed prześladowaniami ze strony ateńczyków, uciekł na wyspę Eubeję i tam wkrótce umarł. Arystoteles położył podwaliny pod wszystkie niemal nauki, przede wszystkim jako twórca logiki, jako przyrodnik, estetyk, historyk ustrojów politycznych.
Znaczek: Szwajcaria 678
Szwajcaria,
Mi 678 (1.06.1959)
XVIII wiek przyniósł rozkwit większości nauk przyrodniczych, a mniemanie, że skamieniałości są szczątkami dawnych zwierząt i roślin utrwaliło się na dobre. Jak wówczas sądzono kres życiu wszystkich tych dziwnych form zwierzęcych położył biblijny potop. Była to tak zwana teoria dyluwialna. Jednym z najbardziej zagorzałych dyluwialistów był Johann Jacob Scheuchzer (1672–1733), szwajcarski przyrodnik najbardziej znany ze swoich prac paleontologicznych. W czasie wielu podróży po świecie zebrał jedną z największych ówcześnie w Europie kolekcji skamieniałości. Opisał wiele roślin kopalnych uznając, że wszystkie one zginęły w biblijnym potopie, a w pracy „Lithographia Helvetica”, przedstawił skamieniałości jako „gry natury” albo jako resztki biblijnego potopu.
W 1725 roku Scheuchzer zbadał skamieniałość odkrytą w 1700 roku w kamieniołomie w Eningen w Badenii, którą uznał za szczątki człowieka, który zginął w czasie potopu. W 1726 roku opublikował opis tego znaleziska, nazwanego Homo diluvii tristis testis (człowiek, żałosny świadek potopu). W 1758 roku inny szwajcarski przyrodnik, Johannes Gessner, zakwestionował interpretację Scheuchzera i zasugerował, że była to duża ryba kopalna. Sprawę zakończył w 1811 roku francuski przyrodnik Georges Cuvier (1769–1832), który ponownie zbadał ten okaz (znajdował się on w posiadaniu holenderskiego Teylers Museum, którego władze sprzeciwiały się nowym badaniom — stało się to możliwe dopiero przy wsparciu Napoleona, po zajęciu Holandii przez wojska francuskie) i wykazał, że był to szkielet wielkiej salamandry, którą nazwał Andrias scheuchzeri, wiążąc na zawsze nazwisko pechowego odkrywcy domniemanej ofiary potopu z salamandrą.
To nie koniec pomyłek. Na ukazanym wyżej znaczku Szwajcarii miała znajdować się nosząca nazwisko Scheuchzera skamieniała salamandra olbrzymia (Andrias scheuchzeri tschudi) z miocenu (22,5–5 mln lat temu). Przedstawiony szkielet należy jednak do współczesnego gatunku A. japonicus. Błąd popełnił projektant znaczka, wykorzystując jako źródło ilustrację, na której oba te szkielety były pokazane obok siebie.
Znaczek: San Marino 1274
San Marino, Mi 1274
(24.02.1983)
Znaczek: Wyspy Świętego Tomasza i Książęca 4035
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca, Mi 4035
(29.05.2009)
Karol Linneusz, właściwie Carl von Linné (1707–1778), szwedzki przyrodnik, profesor uniwersytetu w Uppsali. W 1727 podjął studia medyczne na uniwersytecie w Lund, by po roku przenieść się do Uppsali. Cały czas przy tym zajmował się swoim hobby – botaniką i otrzymał funkcję ogrodnika w uczelnianym ogrodzie botanicznym. Bardzo pogłębił swoją wiedzę botaniczną w czasie samotnej wyprawy w 1732 po Laponii, podczas której przebył ponad 7 tys. km i opisał wiele nowych gatunków roślin.
Potem wyjechał na studia do Holandii, gdzie uzyskał tytuł doktora na uniwersytecie w Harderwijk. Jego powrót do Szwecji opóźnił się, gdyż w Holandii zaprzyjaźnił się z kilkoma bogatymi ludźmi, którzy sfinansowali wydanie jego życiowego dzieła „Systema naturae”. Później było ono jeszcze rozbudowywane, tak że ostatecznie w 1770 liczyło ok. 1400 stron. Potem zwiedził jeszcze Paryż, Londyn i pracował w kilku ogrodach botanicznych w Holandii. W 1738 r. wrócił do Szwecji i otworzył praktykę medyczną w Sztokholmie, a w 1742 został profesorem na Uniwersytecie w Uppsali. Doceniono jego osiągnięcia. Został pierwszym prezesem powstającej właśnie Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Zaszczycono go tytułem szlacheckim i funkcją lekarza dworu królewskiego, ale jego zainteresowania były o wiele szersze i obejmowały m.in. mineralogię i dawne dzieje Szwecji.
W dziele „Systema Naturae” (1735–1770) opisał podstawy stworzonego przez siebie systemu klasyfikacji organizmów oraz upowszechnił zasadę binominalnego (dwuimiennego) nazewnictwa biologicznego. Początkowo był kreacjonistą, czyli uważał, że wszystkie istniejące gatunki zostały stworzone równocześnie, ale pod koniec życia dopuszczał możliwość powstawania nowych gatunków wskutek krzyżowania się istniejących już form życia. W klasyfikacji świata zwierzęcego opublikowanej w „Systema Naturae” umieścił w jednej grupie małpę i człowieka, a orangutana odważył się nawet nazwać Homo silvestris (tj. „człowiek leśny”).
Znaczek: Francja 874
Francja, Mi 874
(14.11.1949)
Znaczek: Gwinea 6571
Gwinea, Mi 6570
(10.04.2009)
Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon (1707–1788), francuski filozof, przyrodnik i matematyk. Członek Akademii Francuskiej. Jego najbardziej znane dzieło to licząca 44 tomy „Histoire naturelle, générale et particulière”, wydana w latach 1749–1788. Był jednym z pierwszych uczonych, który próbował szukać naturalnych, pozareligijnych wyjaśnień dla powstania Układu Słonecznego. W zakresie badań geologicznych obliczył wiek Ziemi, bazując na tempie gromadzenia się osadu i grubościach warstw skalnych okolic Paryża, na 75 tysięcy lat, dokonując rewolucyjnego, jak na owe czasy, postarzenia wieku Ziemi. Zwrócił uwagę także na fakt, iż zmiany środowiskowe wpływają na zmiany wyglądu organizmów oraz wyraził pogląd o jedności żywych organizmów.
Sprzeciwiał się sztucznemu systemowi Linneusza (ten chcąc dokuczyć Buffonowi nadał ropusze (Bufo) oraz rodzinie ropuchowatych (Bufonidae) nazwy nawiązujące do jego nazwiska), był natomiast zwolennikiem przedstawiania żywej natury w postaci „drabiny istot” (scala naturae).
Kasownik: Bazentin, 4.11.1989
Bazentin, Francja
(4.11.1989)
Znaczek: Gwinea 6571
Gwinea, Mi 6571
(10.04.2009)
Znaczek: Republika Środkowoafrykańska 2969
Republika Środkowoafrykańska, Mi 2969
(20.12.2014)
Jean Baptiste de Lamarck (1744–1829), biolog francuski, twórca wczesnej teorii ewolucji, nazywanej lamarkizmem. W swojej „Filozofii zoologii” (1809 r.) twierdził, że człowiek pod wpływem otaczające przyrody mógł się „narodzić” z najbardziej doskonałej małpy, na przykład z szympansa. Lamarck uzasadniał, że organizmy podlegają zmianom z racji wewnętrznego pędu do zmian, potrzeby doskonalenia się, z ćwiczenia bądź braku ćwiczenia różnych organów. Wyginięcie lasów miało zmusić pokolenia małp do chodzenia po ziemi, a ich nogi, podlegające bezustannemu ćwiczeniu, rozwijały się, w przeciwieństwie do rąk, które pozbawione ćwiczeń przy poruszaniu się w gałęziach drzew, uległy skróceniu — jest to koncepcja dziedziczenia cech nabytych. Najważniejszym czynnikiem przyśpieszającym rozwój społeczny była zdaniem Lamarcka mowa. Tak mieli pojawić się na Ziemi ludzie, różniący się w istotny sposób od swych praprzodków — małp.
Lamarck stworzył i rozpropagował słowo biologia na oznaczenie nauki o wszystkich organizmach żywych i ich właściwościach. Efektem wielu lat jego pracy nad bezkręgowcami było dzieło pt. „Historia naturalna zwierząt bezkręgowych” (Histoire naturelle des animaux sans vertèbres) wydawana w latach 1815–1822.
Znaczek: Gwinea 6571
Gwinea, Mi 6573
(10.04.2009)
Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) żywo interesował się problemem pochodzenia człowieka. W 1784 r. napisał w liście „Nie sposób znaleźć cechy wskazującej na odrębność człowieka i zwierzęcia, wręcz przeciwnie, człowiek jest jak najściślej spokrewniony ze zwierzętami”. Goethe jest też autorem oddzielnej pracy, w której wykazał, wykorzystując anatomię porównawczą, że człowiek posiada kość międzyszczękową — problem o tyle istotny, że holenderski anatom Petrus Camper, powołując się na brak tej kości u człowieka, wykluczył go ze wspólnego ze zwierzętami szeregu rozwojowego.
Znaczek: Francja 1672 Kasownik: Montbeliard, 17.05.1969 Kasownik: Montbéliard, 24.05.1989
Francja, Mi 1672 (17.05.1969), Montbéliard PP (24.05.1989)
oraz datownik FDC Montbéliard (17.05.1969)
Znaczek: Komory 2642
Komory, Mi 2642
(14.12.2009)
Georges Cuvier (1769–1832), francuski zoolog i paleontolog. Był przeciwnikiem teorii ewolucji, zamiast tego stworzył teorię katastrof. Zbudował podwaliny współczesnej systematyki zwierząt. Epokowego znaczenia doczekała się mała broszurka wydana przez niego w roku 1812: „Próba ustalenia podziału zwierząt na klasy”, w której zawarł podstawy sławnej teorii typów i przeprowadził zupełną reformę systematyki. Nowy podział Cuviera, będący punktem wyjścia dla wszystkich późniejszych klasyfikacji, różni się od poprzednich tym, że połączył gromady ssaków, ptaków, gadów i ryb w jedną kategorię wyższą: kręgowce (sama nazwa kręgowce została jednak wprowadzona przez Lamarcka). Zerwał z dawniejszym zwyczajem systematyki, polegającym na posługiwania się prawie wyłącznie cechami zewnętrznymi, a oparł się na całokształcie organizacji, a także na podstawie rozmieszczenia i położenia najważniejszych narządów, szczególnie układu nerwowego. W ten więc sposób zastosowano po raz pierwszy anatomię porównawczą do utworzenia naturalnego systemu klasyfikacji zwierząt. Teoria typów spowodowała lawinę nowych poglądów na uszeregowanie zwierząt.
Kasownik: Montbéliard, 11.06.1989 Kasownik: Montbéliard, 7.04.2007 Karta maksimum: Francja 1672
Montbéliard, Francja (11.06.1989, 7.04.2007)
oraz karta maksimum ze znaczkiem Francja, Mi 1672
Znaczek: Gwinea 5530
Gwinea, Mi 5530
(25.05.2008)
Georges Cuvier dowiódł, że w przeszłości żyły gatunki, które już nie istnieją, jak np. opisane przez niego syberyjskie mamuty. Pojęcie wymierania łączył z katastrofami, które okresowo dotykały Ziemię i niszczyły znaczną część zamieszkujących ją organizmów. Cuvier pokazał też, że w obrębie większych typów zwierząt (kręgowców, mięczaków, stawonogów itp.) poszczególne narządy i części ciała mają wspólny „plan budowy”, choć niekoniecznie muszą być podobne i pełnić te same funkcje. Skrzydło ptaka, płetwa delfina i ręka człowieka spełniają to kryterium (są więc homologiczne), natomiast skrzydła ptaka i motyla są już tylko podobne (analogiczne), ale mają różne plany budowy. Stąd już tylko krok do pojęcia wspólnoty pochodzenia, a więc ewolucji. Tego kroku Cuvier jednak nie uczynił.
Jego stwierdzenie, ogłoszone w 1812 r., „l'homme fossile n'existe pas” (człowiek kopalny nie istnieje) stało się na początku XIX w. dogmatem.
Wuppertal, Niemcy
(10.08.2006)
Johann Karl Fuhlrott (1803–1877) i kalota czaszki Homo neanderthalensis odkryta w 1856 roku w Neandertal.
W sierpniu 1856 roku robotnicy wydobywający wapień w dolinie Neandra (według ówczesnej pisowni niemieckiej: Neanderthal) nad rzeką Düssel, na wschód od Düsseldorfu, wydobyli z jaskini Feldhofera (Feldhofer Grotte) liczne kości: czaszkę, kości udowe, fragment miednicy, kilka żeber oraz kości ramieniowe i łopatki. Robotnicy uznali, że natrafili na szczątki niedźwiedzia jaskiniowego, ale wspomnieli o swym odkryciu nauczycielowi matematyki w gimnazjum w Elberfeld, Johannowi Karlowi Fuhlrottowi. Ten rozpoznał w nich bardzo stare szczątki ludzkie i skontaktował się z Hermannem Schaaffhausenem, profesorem anatomii z Bonn. Fuhlrott i Schaaffhausen wspólnie ogłosili swoje odkrycie w 1857 roku.
Finsterwalde 1, Niemcy
(7.06.1984)
Karol Robert Darwin (1809–1882), angielski przyrodnik, twórca teorii ewolucji, zwanej darwinizmem. Bogate zbiory botaniczne i zoologiczne, które zebrał podczas trwającej pięć lat (grudzień 1831–październik 1836) wyprawy dookoła świata na statku HMS „Beagle”, stały się podstawą do opracowania jego fundamentalnych dzieł pt. „O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego” (1859) i „O pochodzeniu człowieka” (1871).

Znaczek: Wielka Brytania 2717
Wielka Brytania, Mi 2717
(12.02.2009)
Znaczek: Mongolia 3213
Mongolia, Mi 3213
(5.10.2000)
Kasownik: Cambridge, 12.02.2009
Mongolia, Mi 3213
(5.10.2000)
Znaczek: Mauritius 543
Mauritius, Mi 543
(19.04.1982)
Portrety Karola Darwina w podeszłym wieku
Statek HMS „Beagle”, na którym K. Darwin odbył podróż dookoła świata
Znaczek: Kuba 5219
Kuba, Mi 5219
(12.02.2009)
Kartka z notatnika Karola Darwina z pochodzącym z 1837 roku pierwszym szkicem teorii ewolucji.
Mikronezja, Mi 2078
(17.02.2009)
Down House — dom K. Darwina pod Londynem oraz (na przywieszce) wnętrze jego pracowni, według wizerunku sporządzonego już po śmierci autora „The Origin ...”.
Mongolia, Mi 3215
(5.10.2000)
Blok: Korea Północna 4164-4168 w bl. 423 Znaczek: Wielka Brytania 1819
Wielka Brytania, Mi 1819
(3.08.1999)
Korea Północna, Mi 4164–4168 w bl. 423
(20.05.1999)
Według Darwina to dobór naturalny jest najważniejszym czynnikiem nadającym kierunek zmienności organizmów, co oznacza, że w walce o byt przetrwają tylko osobniki najsprawniejsze, które przekazując potomstwu cechy przystosowawcze do warunków środowiska, zmieniają gatunek w kolejnych pokoleniach — jedynie te, którym uda się przeżyć, będą mogły przekazać swe cechy dzieciom. Dziś wiemy, że dzieje się to za pośrednictwem DNA.
Strona tytułowa pierwszego wydania pracy Karola Darwina „The Origin of Species by Means of Natural Selection” (O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego), opublikowanej 11 listopada 1959 r.
Mongolia, Mi 3227
(5.10.2000)

Kuba, Mi 5218
(12.02.2009)
Znaczek: Wielka Brytania 1820 C
Wielka Brytania,
Mi 1820 C (3.08.1999)
Ząbkowanie 14¼:14½ (24 dziurki w pionie)
Zeszycik znaczkowy: Wielka Brytania 1820 D z MH 129
Wielka Brytania, Mi 1820 D w MH 129
(21.09.1999)
Znaczek_D: Wielka Brytania 1820 D
Wielka Brytania, Mi 1820 D
(21.09.1999)
Ząbkowanie 14¼:13¾ (23 dziurki w pionie)
Teoria ewolucji Karola R. Darwina (1809–1882) w wielkim skrócie — skamieniały szkielet praptaka i ptak współczesny.
Teoria ewolucji Karola Darwina od samego początku spotkała się z ostrą krytyką, wychodzącą przede wszystkim z kręgów religijnych, dla których nie do przyjęcia było przede wszystkim postawienie człowieka w rzędzie innych gatunków biologicznych oraz wykluczenie boskiego udziału w jego powstaniu. W prasie różnych krajów ukazywały się złośliwe karykatury przedstawiające Darwina jako półczłowieka-półzwierzę, najczęściej małpę.
Apethorpe, Wielka Brytania
(12.02.2009)